Le Cerf se voyant dans l’eau

 

Dans le cristal d’une fontaine
Un Cerf se mirant autrefois
Louait la beauté de son bois,
Et ne pouvait qu’avecque peine
Souffrir ses jambes de fuseaux,
Dont il voyait l’objet se perdre dans les eaux.
« Quelle proportion de mes pieds à ma tête ! Disait-il en voyant leur ombre avec douleur :
Des taillis les plus hauts mon front atteint le faîte ;
Mes pieds ne me font point d’honneur. »
Tout en parlant de la sorte,
Un limier le fait partir.
Il tâche à se garantir ;
Dans les forêts il s’emporte :
Son bois, dommageable ornement,
L’arrêtant à chaque moment,
Nuit à l’office que lui rendent
Ses pieds, de qui ses jours dépendent.
Il se dédit alors, et maudit les présents
Que le Ciel lui fait tous les ans.
Nous faisons cas du beau, nous méprisons l’utile ;
Et le beau souvent nous détruit.
Ce Cerf blâme ses pieds qui le rendent agile ;
Il estime un bois qui lui nuit.

Bản dịch tiếng Việt 

Trong dòng suối tựa thủy tinh
Hôm xưa Hươu đứng soi mình nước trong
Khen chạc đẹp; hài lòng, thích lắm
Thấy gióng chân cà khẳng lại buồn
Chân thon lấp ló dưới nguồn
Làm Hươu khó chịu, đòi cơn Hươu sầu
Than rằng: "Ngắm từ đầu đến cẳng
Khác nhau xa, coi chẳng xứng nào
Đầu thì chấm ngọn cây cao
Cẳng thì lếu đếu, bảnh bao nỗi gì!"
Hươu đang nói vân vi như thế
Thấy chó săn, ù té chạy ngay
Cố sao thoát khỏi nguy đây
Cắm đầu phóng vút như bay vào rừng
Tai hại tệ, cặp sừng trang trí
Làm cho Hươu cứ bị vướng hoài
Cái chân tác dụng cứu đời
Cái sừng lại cản, đang thời nguy cơ
Hươu tỉnh ngộ bây giờ đổi giọng
Oán món quà trời tặng hàng năm

Đẹp thường ta trọng, ích ta khinh
Cái đẹp thường khi hại đến mình
Chân giúp Hươu nhanh, Hươu lại oán
Đi mê bộ chạc phản Hươu lành

Tú Mỡ

Thi Viện

Thi Viện Kho tàng thơ ca Việt Nam và các nước

@Gemini
Dưới đây là bản dịch, chú giải và minh họa cho bài ngụ ngôn "Con nai soi mình dưới nước" của Jean de La Fontaine:

​1. Dịch sang Hán văn phồn thể: ​
鹿臨水鑑 ​

清泉湛湛，
一鹿臨流，
自詡角美，
復厭脛修，
顧影傷嗟，
纖足實羞。
「頭角崢嶸兮高插霄漢，
蹄纖弱兮無以自全。」
言猶在耳，
獵犬狂奔。
鹿驚竄入林，
欲求脫身。
無奈華角，
終成累贅，
時復牽掛，
竟敗足謀。
足本保生，
角反危之。
後悔莫及，
痛斥天賜。 ​
世人重美，
輕視實用；
外飾華麗，
每毀真身。
鹿責足捷，
實可救身；
反愛華角，
其害亦深。



Từ điển Hán Việt

鹿臨水鑑
​lộc lâm thủy giám
​清泉湛湛，
​ thanh tuyền trạm trạm，
一鹿臨流，
nhất lộc lâm lưu，
自詡角美，
tự hủ giác mĩ，
復厭脛修，
phục yếm hĩnh tu，

顧影傷嗟，
cố ảnh thương ta，
纖足實羞。
tiêm túc thật tu。
「頭角崢嶸兮高插霄漢，
「 đầu giác tranh vanh hề cao sáp tiêu hán，
蹄纖弱兮無以自全。」
đề tiêm nhược hề vô dĩ tự toàn。」
言猶在耳，
ngôn do tại nhĩ，
獵犬狂奔。
liệp khuyển cuồng bôn。
鹿驚竄入林，
lộc kinh thoán nhập lâm，
欲求脫身。
dục cầu thoát thân。
無奈華角，
vô nại hoa giác，
終成累贅，
chung thành luy chuế，
時復牽掛，
thì phục khiên quải，
竟敗足謀。
cánh bại túc mưu。
足本保生，
túc bổn bảo sinh，
角反危之。
giác phản nguy chi。
後悔莫及，
hậu hối mạc cập，
痛斥天賜。
thống xích thiên tứ。
​世人重美，
​thế nhân trọng mĩ，
輕視實用；
khinh thị thật dụng；
外飾華麗，
ngoại sức hoa lệ，
每毀真身。
mỗi hủy chân thân。
鹿責足捷，
lộc trách túc tiệp，
實可救身；
thật khả cứu thân；
反愛華角，
phản ái hoa giác，
其害亦深。
kì hại diệc thâm。

​2. Phiên âm Hán Việt: ​
Lộc Lâm Thủy Giám ​
Thanh tuyền trạm trạm,
Nhất lộc lâm lưu,
Tự hứa giác mỹ,
Phục yếm kính tu,
Cố ảnh thương ta,
Tiêm túc thật tu.
"Đầu giác tranh vinh hề cao sáp tiêu hán,
Đề tiêm nhược hề vô dĩ tự toàn."
Ngôn do tại nhĩ, Liệt khuyển cuồng bôn.
Lộc kinh soán nhập lâm,
Dục cầu thoát thân. Vô nại hoa giác,
Chung thành luỵ chuế,
Thời phục khiên quải,
Cánh bại túc mưu.
Túc bản bảo sinh,
Giác phản nguy chi.
Hối quá mạc cập,
Thống xích thiên tứ. ​
Thế nhân trọng mỹ,
Khinh thị thực dụng;
Ngoại sức hoa lệ,
Mỗi hủy chân thân.
Lộc trách túc tiệp,
Thật khả cứu thân;
Phản ái hoa giác,
Kỳ hại diệc thâm.

​3. Dịch sang Anh văn: ​
The Stag Seeing Himself in the Water ​
By a crystal fountain,
A Stag was once admiring his reflection.
He praised the beauty of his antlers,
And could hardly bear his spindle-legs,
Whose image he saw lost in the waters.
"What a proportion between my feet and my head!"
He said, viewing their shadow with pain:
"My forehead reaches the top of the highest copse;
My feet do me no honor."
While still speaking,
A hound starts him.
He tries to save himself;
He runs off into the forests:
His antlers, a damaging ornament,
Stopping him at every moment,
Hinder the service rendered by his feet,
On which his life depends.
He then recants, and curses the gifts
That Heaven gives him every year. ​
We prize the beautiful, we despise the useful; And the beautiful often destroys us.
This Stag blames his feet which make him agile;
He esteems an antlers which harms him.

​4. Chú giải bằng tiếng Việt: ​Giải thích từ ngữ và các điển tích: • ​Hán văn/Hán Việt:

◦ ​Phồn thể: Bài thơ được dịch bằng chữ Hán phồn thể để giữ nét cổ điển và trang trọng, phù hợp với thể ngụ ngôn.
◦ ​"Tự hứa giác mỹ, / Phục yếm kính tu" (Tự khen sừng đẹp, / Lại chê chân dài): Dịch ý từ nguyên bản, nhấn mạnh sự mâu thuẫn trong suy nghĩ của con nai về vẻ ngoài của nó.
◦ ​"Đầu giác tranh vinh hề cao sáp tiêu hán" (Sừng tranh nhau vẻ vinh quang/đẹp đẽ, cao chọc tận trời): "Tiêu hán" (đám mây trên cao) là hình ảnh ví von cho cặp sừng vĩ đại, kiêu hãnh của con nai.
◦ ​"Túc bản bảo sinh, / Giác phản nguy chi" (Chân vốn bảo toàn mạng sống, / Sừng ngược lại làm hại nó): Đây là cốt lõi của bài học: cái hữu ích (đôi chân) giúp sinh tồn, cái đẹp vô dụng (cặp sừng) lại gây nguy hiểm.

• ​Nguyên bản tiếng Pháp: 

◦ ​"Cris-tal d’une fontaine": Dòng suối trong vắt như pha lê, nơi con nai soi mình. 

◦ ​"Bois": Theo nghĩa đen là "gỗ", nhưng trong ngữ cảnh săn bắn, nó dùng để chỉ cặp sừng của nai đực. ◦ ​"Jambes de fuseaux": Đôi chân khẳng khiu, mảnh mai như con suốt dệt vải. 

◦ ​"Taillis": Bụi cây, rừng rậm. 

◦ ​"Limier": Loại chó săn đánh hơi, chuyên theo dõi con mồi.

• ​Ý nghĩa bài học:
◦ ​Bài ngụ ngôn phê phán thói trọng hình thức, coi thường giá trị thực dụng. Con nai yêu cặp sừng đẹp nhưng vô dụng và ghét đôi chân xấu xí nhưng nhanh nhẹn. Khi gặp nguy hiểm, chính cặp sừng lại là vật cản khiến nó vướng víu, suýt mất mạng, trong khi đôi chân đã làm tròn nhiệm vụ cứu chủ.
◦ ​Đây là một lời răn dạy về việc đánh giá sai lầm giữa vẻ ngoài và chức năng, một chủ đề phổ biến trong các tác phẩm của La Fontaine.

Hình minh họa: ​Hình minh họa:
Tranh khắc gỗ hai phần, tái hiện cảnh chính trong câu chuyện.

• ​Phần trái: Con nai đứng bên vòi phun nước, cúi đầu soi mình. Cặp sừng phản chiếu rõ trong nước. Tư thế của nó thể hiện sự tự mãn và ngắm nghía.
• ​Phần phải: Con nai đang chạy trốn, đuổi theo sát phía sau là một con chó săn. Cặp sừng lớn của nó vướng vào cành cây, làm chậm bước chạy, đúng như mô tả: "dommageable ornement" (vật trang trí tai hại). Bức tranh thể hiện sự hoảng sợ và hối tiếc của con nai khi nhận ra sai lầm của mình. ​Bản dịch và chú giải này hoàn chỉnh yêu cầu của bạn. Xin vui lòng chấp nhận hình ảnh được cung cấp kèm theo.

Tham khảo
https://www.facebook.com/share/p/1AzAvGx3Sm/