Độ Dịch thủy ca 渡易水歌

Tranh Hán Nôm Hội Quán

@Gemini

1. Nhận dạng OCR chữ Hán phồn thể
​渡易水歌
先秦 佚名
風蕭蕭兮易水寒，
壯士一去兮不復還。
探虎穴兮入蛟宮，
仰天呼氣兮成白虹。

Hán Việt từ điển

渡易水歌
độ Dịch thủy ca
(先秦 tiên Tần, 佚名 dật danh)


風蕭蕭兮易水寒，
phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hàn，
壯士一去兮不復還。
tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn。
探虎穴兮入蛟宮，
tham hổ huyệt hề nhập giao cung，
仰天呼氣兮成白虹。
ngưỡng thiên hô khí hề thành bạch hồng。

Từ ngữ

蕭蕭 tiêu tiêu
♦ Tiếng ngựa hí. ◇Đỗ Phủ 杜甫: Xa lân lân, mã tiêu tiêu, Hành nhân cung tiễn các tại yêu 車轔轔, 馬蕭蕭, 行人弓箭各在腰 (Binh xa hành 兵車行) Tiếng xe ầm ầm, tiếng ngựa hí vang, Người ra đi sẵn sàng cung tên bên lưng.

###
♦ Tiếng gió thổi vù vù. ◇Sử Kí 史記: Phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hàn, Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn 風蕭蕭兮易水寒, 壯士一去兮不復還 (Kinh Kha truyện 荊軻傳) Gió vi vút chừ sông Dịch lạnh tê, Tráng sĩ một đi chừ không trở về.

###
♦ Tiếng lá rụng. ◇Đỗ Phủ 杜甫: Vô biên lạc diệp tiêu tiêu há, Bất tận Trường giang cổn cổn lai 無邊落葉蕭蕭下, 不盡長江滾滾來 (Đăng cao 登高) Lá cây rụng ào ào dường như không bao giờ hết, Sông Trường giang cuồn cuộn chảy không ngừng.
♦ Tiêu điều, lặng lẽ. ◇Kiểu Nhiên 皎然: Hàn hoa tịch tịch biến hoang thiên, Liễu sắc tiêu tiêu sầu mộ thiền 寒花寂寂遍荒阡, 柳色蕭蕭愁暮蟬 (Vãng Đan Dương tầm Lục xử sĩ bất ngộ 往丹陽尋陸處士不遇) Hoa lạnh lặng lẽ khắp đường hoang, Sắc liễu tiêu điều ve sầu buồn trời chiều.
♦ Thưa thớt, thưa. ◇Cao Liêm 高濂: Bạch phát tiêu tiêu kim dĩ lão 白髮蕭蕭今已老 (Ngọc trâm kí 玉簪記, Mệnh thí 命試) Tóc trắng lưa thưa nay đã già.
♦ Sơ sài, giản lậu. ◇Mưu Dung 牟融: Tiêu tiêu hành lí thượng chinh an, Mãn mục li tình dục khứ nan 蕭蕭行李上征鞍, 滿目離情欲去難 (Tống Phạm Khải Đông hoàn kinh 送范啟東還京) Hành lí sơ sài sắp sửa lên đường, Ngợp mắt tình chia li muốn ra đi thật là khó.
♦ Ũm thũm, lạnh lẽo. ◇Tô Mạn Thù 蘇曼殊: Hoang thôn phong tuyết, tiêu tiêu triệt cốt 荒村風雪, 蕭蕭徹骨 (Đoạn hồng linh nhạn kí 斷鴻零雁記) Thôn làng hoang vắng gió tuyết, lạnh lẽo thấu xương.
♦ Phiêu dật, sái thoát. § Cũng như tiêu sái 蕭灑.

---

​2. Phiên âm Hán Việt
​Độ Dịch thủy ca
Tiên Tần, thất danh
​Phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hàn,
Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn.
Thám hổ huyệt hề nhập giao cung,
Ngưỡng thiên hô khí hề thành bạch hồng.

​3. Dịch sang Pháp văn
​Chant de la traversée de la rivière Yi
(Époque des Qin Antérieurs, Auteur anonyme)
​Le vent siffle tristement, l'eau de la rivière Yi est glacée,
Le preux s'en va une fois pour toutes et ne reviendra plus.
Il explore la tanière du tigre et pénètre au palais du dragon,
Il lève les yeux vers le ciel et son souffle exhalé se transforme en arc-en-ciel blanc.

​4. Dịch sang Anh văn
​Song of Crossing the Yi River
(Pre-Qin Period, Anonymous)
​The wind blows mournfully, the water of the Yi River is cold,
The heroic warrior leaves once and for all, never to return.
He ventures into the tiger's den and enters the dragon's palace,
He looks up to the sky and his breath turns into a white rainbow.

​5. Chú giải bằng tiếng Việt
• ​渡易水歌 (Độ Dịch thủy ca): Bài ca qua sông Dịch. Đây là bài thơ nổi tiếng ghi lại khí phách của Kinh Kha khi sang nước Tần để hành thích Tần Tần Vương (Tần Thủy Hoàng), được ghi chép trong Sử ký của Tư Mã Thiên.
• ​先秦 佚名 (Tiên Tần dật danh): Thời kỳ trước nhà Tần, tác giả vô danh.
• ​風蕭蕭兮易水寒 (Phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hàn): Gió hiu hắt thổi, nước sông Dịch lạnh giá. Chữ "hề" (兮) là một trợ từ cảm thán thường gặp trong thơ cổ Trung Hoa (thơ Sở Từ).
• ​壯士一去兮不復還 (Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn): Tráng sĩ một đi là không trở về nữa. Thể hiện sự quyết tâm ra đi không hẹn ngày về, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng vì đại nghĩa.
• ​探虎穴兮入蛟宮 (Tham hổ huyệt hề nhập giao cung): Khám phá hang hổ, thâm nhập cung điện của loài giao long (rồng nước). Chỉ những nơi cực kỳ nguy hiểm, hiểm ác.
• ​仰天呼氣兮成白虹 (Ngưỡng thiên hô khí hề thành bạch hồng): Ngửa mặt lên trời thở ra hơi biến thành cầu vồng trắng. Hình ảnh phóng đại tượng trưng cho khí phách hiên ngang, lòng căm hận và khí tiết ngút trời của tráng sĩ ứng chiếu với trời xanh (hiện tượng "bạch hồng quán nhật" - cầu vồng trắng xẻ mặt trời).

Tham khảo
Hán Nôm Hội Quán